porównanie paznokcia zdrowego i z niedoborem żelaza
Zdrowie i uroda Agata Oleszkiewicz, 29.12.2021
Przeczytane 307 razy

Przyczyny, skutki i objawy niedoboru żelaza

Niedobór żelaza u dziecka może mieć niekorzystny wpływ na jego rozwój psychofizyczny, zarówno o charakterze tymczasowym, jak i trwałym. Niski poziom pierwiastka również u dorosłych manifestuje się poprzez nieprzyjemne dolegliwości, a bagatelizowanie tego stanu może stanowić przyczynę poważnych powikłań zdrowotnych.

Spis treści


  1. Co powoduje niedobór żelaza?
  2. Jakie są objawy niedoboru żelaza?
  3. Jakie są skutki niedoboru żelaza?

Zaburzenia gospodarki żelazem tego typu bywają związane ze zwiększonym popytem pierwiastka w niektórych sytuacjach fizjologicznych i patologicznych. Mogą wynikać z niskiej podaży w diecie lub kłopotów z jego przyswajaniem w jelitach, ale nie tylko. Wpływa to negatywnie na ogólne funkcjonowanie organizmu.

Co powoduje niedobór żelaza?

Żelazo jest jednym z niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka pierwiastków. Wspiera on przebieg wielu różnorodnych procesów metabolicznych oraz funkcji poznawczych. Ze względu na szerokie spektrum działania, zaburzenia jego poziomu mogą prowadzić do powstania nieprzyjemnych objawów, a nawet stanowić przyczynę poważnych powikłań. Niedobór żelaza najczęściej bywa związany ze zmniejszoną podażą pierwiastka w stosunku do potrzeb organizmu w wyniku źle zbilansowanej diety. Powodem mogą być ponadto zaburzenia wchłaniania żelaza w jelitach lub też upośledzenie jego dystrybucji. To stan charakterystyczny zwłaszcza dla:

  • zespołów złego wchłaniania,

  • nieżytu żołądka,

  • uporczywych biegunek,

  • niedoboru witaminy B6, B12, czy kwasu foliowego,

  • celiakii lub też

  • wrodzonej niedokrwistości z niedoboru żelaza, jak i wielu innych.

Niebezpieczne bywają nieodpowiednio zbilansowane diety wegetariańskie i wegańskie, ponieważ wykluczają lub znacznie ograniczają produkty pochodzenia zwierzęcego stanowiące cenne źródło żelaza typu hemowego, które łatwo się przyswaja. Również niektóre napoje spożywane regularnie sprzyjają wypłukiwaniu pierwiastka, jak kawa, herbata i alkohol. Objawy niedoboru żelaza w organizmie mogą być ponadto związane ze zwiększoną utratą pierwiastka w wyniku przewlekłych krwawień zarówno na tle fizjologicznym, np. w czasie menstruacji, jak i w sytuacjach patologicznych, czyli w przebiegu różnych chorób, jak choroby nowotworowe, infekcja bakterii Helicobacter pylori, oraz po zabiegach chirurgicznych, m.in. resekcji żołądka. Obfitej utraty można też doświadczyć podczas rozległych urazów.

Na niedobór żelaza narażona jest także młodzież w okresie dojrzewania oraz kobiety w ciąży i okresie laktacji. Powodem bywa także stosowanie niektórych leków, np. z grupy inhibitorów pompy protonowej stosowanych powszechnie w leczeniu zgagi czy też NLPZ przyczyniających się do powstania zaburzeń w szpiku kostnym.

Jakie są objawy niedoboru żelaza?

Narażenie się na ten problem może nieść ze sobą błahe, ale także poważne skutki. Niedobór żelaza jest bowiem stanem, którego mechanizm powstawania jest złożony, a tempo jego postępowania warunkuje wiele czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Początkowo organizm nie manifestuje w szczególny sposób potrzeb na jego zwiększone zapotrzebowanie, ponieważ do procesów biochemicznych zależnych od obecności żelaza wykorzystywane są jego zapasy nagromadzone w wątrobie. To tzw. utajony niedobór żelaza. Różnice w poziomie mikroelementu można zaobserwować natomiast w badaniach laboratoryjnych krwi.

Kiedy jednak niedobór postępuje, stopniowo pojawiają się objawy głodu tlenowego spowodowane obniżeniem stężenia hemoglobiny oraz następstwa zaburzeń wielu układów, dla pracy których żelazo ma istotne znaczenie. Wiele dolegliwości wynika przede wszystkim z niedotlenienia serca i mózgu. Na skutek tego mogą pojawić się zaburzenia pracy serca i szmery, bóle i zawroty głowy, senność, osłabienie, mroczki przed oczami czy kłopoty z pamięcią i koncentracją. Pogorszeniu ulega też odporność. Różnicę można dostrzec także na skórze i błonach śluzowych. Paznokcie są podatne na złamania, a włosy do siwienia i wypadania. Objawem niedoboru żelaza w organizmie są też zajady, ale i trudno gojące się rany, blada, sucha skóra oraz nawracające infekcje dróg oddechowych.

Jakie są skutki niedoboru żelaza?

O ile wcześniej nie zostanie wprowadzone działanie mające na celu uzupełnienie zasobów, np. dieta bogata w żelazo, suplementacja lekami, istnieje ryzyko powstania poważnych powikłań zdrowotnych. Wśród najczęstszych skutków wymienić można niedokrwistość. To stan charakteryzujący się zmniejszeniem poziomu hemoglobiny (Hb), hematokrytu (Ht) i krwinek czerwonych poniżej wartości referencyjnych dla danej grupy wiekowej. Przebieg choroby warunkuje stopień niedotlenienia narządów, ale zwykle w jej trakcie pojawiają się apatia, chroniczne zmęczenie, szybka męczliwość i utrata apetytu, której towarzyszy opaczne łaknienie, czyli potrzeba spożywania niejadalnych produktów.

Skutkiem niedoboru żelaza bywa także spadek formy intelektualnej, a także zaburzenia emocjonalne. Braki bywają szczególnie niebezpieczne dla dzieci i młodzieży. Objawy niedoboru żelaza u niemowląt są przyczyną spowolnienia wzrostu i zaburzeń niektórych procesów wzrostowych oraz zdolności ruchowych, w tym koordynacji i równowagi. W efekcie można obserwować trudności w nauce raczkowania i chodzenia. Problemy z niedoboru żelaza mogą być szczególnie uciążliwe w wieku szkolnym. Objawy u dzieci starszych manifestują się poprzez zaburzenia koncentracji, uwagi i pamięci, ospałość czy trudności w komunikacji, co niekorzystnie wpływa na wyniki w nauce czy oceny za zachowanie. Również niedobór żelaza w ciąży jest niebezpieczny. Sprzyja on niskiej masie urodzeniowej dziecka, zwiększa ryzyko wad wrodzonych malucha, a nawet może wpływać na przebieg ciąży.

Bibliografia

  1. H. Ciborowska, A. Rudnicka, Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, Warszawa 2012.

  2. K. Korzeniowska i in., Zaburzenia gospodarki żelaza. Niedobory żelaza, „Farmacja współczesna” 2012, nr 5.

  3. M. Kuras, Żelazo i cynk główne mikroelementy niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, „Lek w Polsce” 2015, nr 25.

  4. P. Lipiński i in., Niedokrwistość na tle niedoboru żelaza w diecie, „Problemy nauk biologicznych” 2014, nr 3.


Wybór redakcji

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w polityce prywatności.

Zamknij